Co zobaczyć, gdzie spać, gdzie zjeść

Majkowice

Wieś w gminie Ręczno (powiat piotrkowski), nad Pilicą, w Dolinie Sulejowskiej, słynąca z pozostałości zamku rycerskiego oraz cennej kolekcji potężnych dębów rosnących w przyzamkowym parku.

Dzieje osadnictwa na terenie Majkowic sięgają wczesnego średniowiecza. Leżące dziś na uboczu głównych szlaków Majkowice były w średniowieczu osadą usytuowaną na szlaku łączącym (poprzez Przedbórz) grody kasztelańskie w Małogoszczy i Rozprzy.

Płynąca na wschód od wsi Pilica wyznaczała od XIII w. granicę dwóch dzielnic: ziemi łęczycko - sieradzkiej, a później sieradzkiej oraz ziemi sandomierskiej. Ciągnące się wzdłuż rzeki, aż do Przedborza, tereny o słabym zaludnieniu, z dużą ilością lasów, były w średniowieczu kolonizowane przez otrzymujących tu nadania przedstawicieli zasłużonych rodów rycerskich.

Jednym z takich rodów był ród Nagodziców herbu Jelita (Kożlarogi). W posiadaniu jego przedstawicieli znalazły się liczne dobra w ziemi sieradzkiej, m. in. Rozprza. Według tradycji, rodowym gniazdem Nagodziców były właśnie Majkowice ( w rzeczywistości była nim może Rozprza, należąca do Nagodziców przypuszczalnie już w XII w.).

Nazwa wsi brzmiała pierwotnie "Mojkowice" i oznaczała miejscowość zamieszkałą przez potomków Mojka. Imię to nosił domniemany założyciel wsi - żyjący w połowie XIII w. Mojek z rodu Nagodziców, będący ojcem Jakuba oraz dziadem Stanisława i Tobiesława, wzmiankowanych w 1315 r.

Odnotowana przez Długosza tradycja rodowa Nagodziców wiąże z Majkowicami postać legendarnego bohatera bitwy pod Płowcami w 1331 r. Floriana Szarego. Według legendy, objeżdżając pobojowisko, Władysław Łokietek dostrzegł leżącego pod drzewem rannego rycerza, w którego brzuchu tkwiły trzy kopie i który trzymał oburącz swoje wnętrzności.

Gdy król dał wyraz swojemu współczuciu dla męki rannego, ten miał odrzec, że przyczyną gorszych mąk jest uciążliwy sąsiad. Owym uciążliwym sąsiadem miał być rycerz - rozbójnik Nikosz Bąk, posiadający swoją siedzibę w sąsiadującej z Majkowicami Bąkowej Górze. Król przyrzekł wówczas uwolnić rycerza od prześladowcy oraz zmienił jego herb (Koźle Rogi) na Jelita z wyobrażeniem trzech kopii.

Zdaniem XVI-wiecznego heraldyka, Bartosza Paprockiego, zmiana dotyczyła jedynie nazwy herbu ( zawołania ). W swoim herbarzu z 1584 r. Paprocki pisze również o domniemanej siedzibie Floriana Szarego na terenie Majkowic: "...Mojkowice w ziemi sieradzkiej, w powiecie piotrkowskim, przy których jest zamek niedaleko nad rzeką Pilcą stary, murowany, rzeczony Surdęga, już spustoszały, a to była własna majętność Floryana wyżej mianowanego...". Zamek o nazwie Surdęga wspomniany jest też w dokumencie z 1491 r.

Za potomków Floriana Szarego uważali się w szczególności Zamoyscy. Historycznym odpowiednikiem legendarnego bohatera jest zapewne wzmiankowany w 1354 r. kasztelan łęczycki Florian Szary. Zachowane źródła historyczne nie zawierają żadnych informacji na temat tego, czy rzeczywiście był on właścicielem Majkowic.

Niewątpliwym panem tej wsi był natomiast pod koniec XIV w. Żegota z Majkowic, wymieniony w herbarzu Paprockiego chorąży więtszy ziemi sieradzkiej. Jego synowie, Florian i Żegota, zostali w 1410 r. odnotowani w aktach sądowych w Piotrkowie w związku z dokonanym podziałem majątku: Majkowice przypadły w udziale Żegocie, wówczas chorążemu sieradzkiemu, i pozostawały w jego posiadaniu jeszcze w 1433 r.

W zachowanych dokumentach pojawiają się również imiona i tytuły późniejszych właścicieli Majkowic, pochodzących przypuszczalnie z tego samego rodu: chorąży sieradzki Mikołaj w 1451 r., Stanisław z Majkowic w 1439 r., chorąży sieradzki Jan Żegota z Majkowic w 1473 r., bracia Bernard i Żegota z Majkowic w 1493 r.

W 1542 r. oraz w latach póżniejszych, po połowie XVI w., wzmianko-wany jest Stanisław Majkowski z Majkowic, o którym wiadomo, że piastował godność kasztelana rozpierskiego i był właścicielem dziewięciu wsi. W 2. połowie XVI w. nazwisko Majkowskich znikło z dokumentów, a ich dobra uległy w 1572 r. bliżej nieokreślonemu podziałowi. W 1604 r. właścicielami Majkowic oraz położonego po drugiej stronie Pilicy Faliszewa byli bracia Marcin i Stefan Zakrzewscy vel Zakrzowscy, synowie Stefana.

Od tego czasu Majkowice i Faliszew występowały stale obok siebie jako główne ośrodki tego samego kompleksu dóbr. W wystawionym wówczas dokumencie wspomina się również o wsi Tuniszcze albo Surdeka, od dawna nazywanej za rzeką Pilczą; nazwa tej wsi kojarzy się z nazwą starego zamku Surdęga.

Wspomniany Stefan Zakrzewski występował jako właściciel Majkowic i Faliszewa również w 1606 r. Kolejnymi właścicielami dóbr byli Mierscy (1619) oraz Wyżyccy (1634 i później). W 1686 r. Stanisław Wyżycki sprzedał swoje dobra w Majkowicach i Faliszewie Franciszkowi Małachowskiemu, wojskiemu sieradzkiemu. Jako właściciele miejscowych dóbr występowali w XVII w. również Brwinowscy (co najmniej od 1658 do 1686 r.).

Na terenie obu miejscowości istniały w owych czasach dość skomplikowane stosunki własnościowe, jak o tym świadczy równoległe występowanie obok siebie nazwisk różnych właścicieli ( zapewne części dóbr ). Jeszcze w 1692 r. na równi z Małachowskim występował Jakub Mierski.

Niemal przez cały wiek XVIII Majkowice pozostawały w rękach Małachowskich, którzy byli również właścicielami sąsiedniego klucza dóbr z ośrodkiem w Bąkowej Górze. W 1798 r. Piotr Michałowski, wojewoda krakowski, zapisał w testamencie Majkowice oraz klucz bąkowogórski Józefowi i Romanowi Michałowskim.

Józef Michałowski zmarł w 1819 r., a spadkobiercy Romana Michało-wskiego sprzedali dobra w 1829 r. Władysławowi hr. Ostrowskiemu. W 1834 r. wladze rosyjskie dokonały konfiskaty dóbr, represjonując Ostrowskiego za udział w powstaniu listopadowym. Ostatnimi właścicielami dóbr byli w XX w. Potoccy, a następnie Czaińscy, którzy zakupili folwark w Majkowicach, wydzielony w wyniku częściowej parcelacji dóbr w 1927 r.

Na terenie Majkowic zachował się interesujący zespół trzech obiektów należących do kategorii zabytków architektury obronnej. Najstarszym z nich jest grodzisko stożkowate typu nizinnego - a ściślej jego nikłe pozostałości usytuowane wśród podmokłych łąk i pól w dolinie Pilicy.

Do dnia dzisiejszego przetrwał tu kolisty kopiec ziemny, otoczony szeroką fosą i zewnętrznym wałem obwodowym. Obiekt stanowi prawdopodobnie pozostałość obronnej siedziby rycerskiej z XIII - XIV wieku.

Również nad brzegiem Pilicy, w odległości około 800 m na północny wschód od grodziska i około 500 m na północny wschód od wschodniego skraju zabudowań wsi zachowały się nikłe pozostałości murowanej budowli.

Jeszcze przed II wojną światową wznosiły się w tym miejscu resztki murów. Zostały one jednak zniszczone przez Niemców w 1944 r. w związku z obroną na linii Pilicy. Obecnie obiekt ma formę niskiego nasypu na planie prostokąta z widocznymi zarysami fundamentów budowli. Wewnątrz nasypu natrafiono na resztki murów z cegły i kamienia.

Obiekt ten stanowi najpewniej pozostałość budowli wzmiankowanej przez Bartosza Paprockiego, który pisał w 1584 r. o „spustoszałym” zamku murowanym nad rzeką ("Surdęga"). Niewątpliwym nieporozumieniem było jednak utożsamianie owej budowli przez Paprockiego z siedzibą obronną z czasów Floriana Szarego (patrz: grodzisko w Majkowicach).

Budowla nad rzeką, zgodnie z obecnym stanem wiedzy, mogła powstać najwcześniej w połowie XIV w. i funkcjonowała w XV w. Byłby to obiekt współczesny podobnej budowli obronnej w Bąkowej Górze. Jest rzeczą zastanawiającą, że na szwedzkiej mapie wojskowej z 1702 r. oznaczono to samo miejsce jako dwór w Majkowicach ("Maikowitzer Hof"). Mogłoby to sugerować, że "spustoszały" w czasach Paprockiego obiekt był w póżniejszych czasach ponownie użytkowany.

Może miało to związek z faktem pozostawania Majkowic w XVII w. jednocześnie w rękach różnych właścicieli ? Może na terenie wsi istniała wówczas więcej niż jedna siedziba szlachecka ? Może oprócz "zameczku" na południowym skraju wsi istniał w tych czasach również murowany dwór nad brzegiem Pilicy ?

Obecny stan zachowania pozostałości murowanej budowli nad rzeką nie daje możliwości określenia, na czym polegały jej ewentualne cechy obronne. Znaczne walory obronne miało natomiast samo usytuowanie obiektu na terenie nizinnym, w dolinie zalewowej Pilicy, wśród istniejących tu częściowo do dziś mokradeł, rozlewisk i starorzeczy.

Najmłodszą budowlą o charakterze obronnym jest majkowicki "zamek" - ruiny renesansowej siedziby szlacheckiej z elementami architektury obronnej - pozostałości murowanej budowli, usytuowanej na skraju doliny Pilicy i stanowiącej czworoboczne założenie z dwoma póżniejszymi ryzalitami (m. in. ryzalitem bramnym) i narożną basztą ze strzelnicami dla broni palnej.

Wprawdzie wspomniany "zamek" nawiązywał formą do budowli typu obronnego, ale jego budowniczowie przywiązywali niewątpliwie większą wagę do wygody niż do bezpieczeństwa mieszkańców. Te same względy zadecydowały również o wyborze miejsca pod budowę obiektu - na skraju doliny zalewowej, a nie wśród mokradeł na jej dnie, jak w przypadku obronnych siedzib średniowiecznych.

Będąc w Majkowicach warto zobaczyć również dawny park przyzamkowy. Park ten pochodzi z XVI stulecia. a część drzewostanu pochodzi z nasadzeń dokonanych w początkach XX w. Powierzchnia parku wynosi 3.5 ha a użytkownikiem obiektu jest właściciel prywatny.

Największą wartość przyrodniczą stanowi kolekcja kilkunastu starych dębów szypułkowych, z których najokazalszy, liczący około 250 lat osiąga 545 cm w obwodzie. Przy stawie rosna 2 mniejsze dęby o obwodzie 350 i 290 cm oraz stara lipa (350 cm). Pośród dębów rosnących przy drodze na szczególną uwagę zasługują okazy o obwodzie od 300 do 370 cm. Dęby majkowickie należą do najcenniejszych kolekcji parkowych na ziemi piotrkowskiej.

W okolicy spotkać można również liczne gatunki ptaków - "panem na zamku" jest bocian biały a w dolinie Pilicy i przyległych lasach gnieżdżą się między innymi: bocian czarny, jarząbek, sowa uszata, kruk, wilga oraz sikorka bogatka.

Na terenie wsi znajduje się gospodarstwo agroturystyczne Marka Kręglewskiego.

INFORMACJA TURYSTYCZNA
Informacja turystyczna
Informacja turystyczna
Punkt Informacji Turystycznej w Ręcznie
Gminna Biblioteka Publiczna w Ręcznie

ul. Piotrkowska 7
97-510 Ręczno
tel. 44 781 32 14
fax. 44 781 32 14
biblreczno@gmail.com
ROTWLOstatnia aktualizacja: 2009-02-18 12:21:32
Zmodyfikowane przez: Piotr Sölle

Znajdź hotel

Kalendarz wydarzeń

  • pn
  • wt
  • śr
  • cz
  • pt
  • sb
  • nd
 

Nasza fotogaleria

fot. Piotr Sölle -1252616908
Majkowice
Ruiny zamku
fot. Piotr Sölle

fot. Piotr Sölle -1252616667
Majkowice
Ruiny zamku
fot. Piotr Sölle