Co zobaczyć, gdzie spać, gdzie zjeść

Lutomiersk

Dawne miasteczko, dziś wieś i siedziba gminy w powiecie pabianickim, nad Nerem, na Wysoczyźnie Łaskiej. 1,4 tys. mieszkańców (1998).

Lutomiersk i jego najbliższe okolice, w szczególności rejon doliny Neru stanowiły zdaniem archeologów jeden z najstarszych ośrodków osadnictwa nie tylko na terenie współczesnego województwa łódzkiego, ale także na całych ziemiach polskich. Wykopaliska dokonane w samym Lutomiersku, jak również w jego sąsiedztwie świadczą o istnieniu wczesnośredniowiecznego osadnictwa już w III w. n.e. i jego ciągłości aż po wiek XI, kiedy na pewno istniał tu już, prawdopodbnie drewniany gródek rycerski.

Prawa miejskie Lutomiersk otrzymał w dniu 29 kwietnia 1274 r.z rąk księcia Leszka Czarnego, ówczesnego władcy Księstwa Sieradzkiego. Po Lutomiersku przywilej taki nadano wkrótce pobliskiej miejscowości Kazimierz, co dowodzi, że już w początkowym okresie kształtowania państwowości polskiej, powstał w tym rejonie zespół osadniczy składający się z dwóch niewielkich miasteczek, położonych po obu stronach rzeki Ner.

Prawdopodobnie w XIV stuleciu na bagnach nad Nerem, w miejscu dawnego gródka obronnego istniejacego już w XI w. wzniesiony został gotycki zamek lutomierski. Od XV w. Lutomiersk stał się własnością szlachecką - w 1406 r. król Władysław Jagiełłę nadał Lutomiersk Janowi z Chełmicy, będacego prekursorem późniejszego rodu Lutomirskich h. Jastrzębiec.

Pierwsza połowa XV stulecia była początkiem dynamicznego rozwoju miasteczka. W 1418 r. Lutomiersk otrzymał prawo pobierania myta za przejście brodem przez Ner. Z kolei w 1448 r. król Zygmunt Stary nadał miastu przywilej organizacji regularnych jarmarków.

Do wzrostu gospodarczego miasteczka przyczynił się zarządca dóbr Konrad ze Zbrożowa, który w XV wieku sprowadził z Czech majstrów sukienników, którzy założyli tu swoje zakłady tkackie. Powstał tu cech sukienników - jeden z najstarszych w Polsce.

O ile jeszcze w 1517 r. odnotowano w Lutomiersku 18 majstrów, w tym 7 sukienników o tyle w 1659 r. mieszkało tu już 101 majstrów i 110 rodzin mieszczańskich. Wśród lutomierskich rzemieślników odnotowani zostali wówczas m.in. sukiennicy, kołodzieje, kowale,, piwowarzy, zduni, dekarze oraz krawcy. W XVIII stuleciu dominującym rzemiosłem stało się szewstwo stopniowo wypierające sukiennictwo, wówczas też odnotowano w mieście m.in cyrulika i muzykanta.

Zgodnie z wolą króla Zygmunta Starego miasto otrzymało herb "Centaur". Tragiczny dla Lutomierska był rok 1530, gdy Lutomiersk został zniszczony przez wielki pożar, po którym mieszkańcy zostali aż na 6 lat zwolnieni z podatków. W 1570 r. Balcer Lutomierski oddał miejscowy kościół parafialny w użytkowanie Braciom Czeskim.

Z dziejami Lutomierska ściśle związana jest postać wojewody rawskiego Andrzeja Grudzińskiego. Za jego sprawą, na ruinach zniszczonego wcześniej gotyckiego zamku lutomierskiego powstał istniejący po dzień dziesiejszy budynek klasztoru oo. Reformatów (od 1923 r. - Salezjanów) oraz przyklasztomy kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny.

Bedąc miastem prywatnym Lutomiersk dośc często zmieniał swych właścicieli, m.in. w XVIII stuleciu należał do Sanguszków, stanowiąc centrum ich majetności. Zachowane księgi miejskie Lutomierska (od XVI do pocz. XIX stulecia) są cennym źródłem informacji o życiu miasta.

W księgach tych powtarzają się informacje o częstych pożarach niszczących dorobek mieszkańców. Ogromny pożar nawiedził Lutomiersk w 1697 r. Pożar ten trwał 3 dni - spłonęło wówczas wiele budynków, w tym ponad 100 domów oraz obydwa kościoły.

O ile w 1787 r. miasteczko liczyło 735 mieszkańców, o tyle w ciągu niespełna 50 lat liczba mieszkańców miasta wzrosła ponad trzykrotnie - do 2.317 w 1835 r. W czasach zaborów do miasta masowo zaczęli napływać Żydzi, którzy z czasem stali się dominująca grupą narodowościową i wyznaniową w Lutomiersku; oraz Niemcy, wyznania ewangelickiego.

Ze względu na dominujący w XIX wieku rolniczy charakter Lutomiersk, podobnie jak i pobliski Kazimierz, w 1870 r. utracił prawa miejskie.

Dziś do najcenniejszych zabytków Lutomierska należą:

  • zespół dawnego klasztoru Reformatów, na który składają się: kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny oraz budynek klasztoru, wzniesione w latach 1648 - 52, na zrębach zamku gotyckiego z XIV, za sprawą rodziny Grudzińskich. Lutomierski kościół jest murowaną budowlą wzniesioną w stylu barokowym, jednonawową i orientowaną. Jego wnętrze rozczłonkowują pilastry. Warto zwrócić uwagę na sklepienie kolebkowe oraz ciekawy chór muzyczny podparty arkadami.
  • kościół p.w. Matki Boskiej Szkaplerznej - murowana budowla, wzniesiona w 1780 r. w stylu późnobarokowym, zwrócona prezbiterium na zachód, a od zewnątrz oszkarpowana. Kościół posiada piękny barokowy szczyt w fasadzie wschodniej. Obok stoi również murowana barokowa dzwonnica z 1780 r., barokowa, wzniesiona na planie kwadratu i przykryta dachem namiotowym.

    Sposród wielu odkryć archeologicznych dokonanych na terenie Lutomierska, do najcenniejszych należy wielkie cmentarzysko szkieletowe i ciałopalne z 1. poł. XI stulecia. W jego obrębie odkryto bogato wyposażone groby wodza ruskiego i członków jego drużyny wojskowej, pochodzące najprawdopodobniej z czasów Bolesława Chrobrego.

    INFORMACJA TURYSTYCZNA
    Informacja turystyczna
    ROTWLOstatnia aktualizacja: 2010-06-13 14:31:56
    Zmodyfikowane przez: Piotr Sölle
  • Znajdź hotel

    Kalendarz wydarzeń

    • pn
    • wt
    • śr
    • cz
    • pt
    • sb
    • nd
     

    Nasza fotogaleria

    fot. Piotr Sölle -1238945079
    Lutomiersk
    Dawny klasztor oo. Reformatów
    (obecnie oo. Salezjanów)
    fot. Piotr Sölle