Co zobaczyć, gdzie spać, gdzie zjeść

Zespół dworsko-parkowy w Chorzenicach

Dawny zespół dworski w Chorzenicach (gmina Sulmierzyce, powiat pajęczański) usytuowany jest pośrodku wsi, po płn. stronie drogi z Sulmierzyc do Radomska.

W skład zespołu wchodzą: dwór z pierwszej połowy XVII w. („lamus”), zrujnowany dziś dwór z XIX w. oraz oranżeria z pocz. XIX w. Otoczenie wymienionych obiektów stanowi park z okazami starodrzewu i reliktami - obecnie wyschniętych - kanałów i sadzawek. Z dawnym zespołem dworskim od zachodu sąsiaduje gorzelnia.

Najcenniejszym i najlepiej zachowanym obiektem w obrębie zespołu jest XVII-wieczny budynek dworu („lamus”), usytuowany w płd.-wsch. części parku, tuż przy wejściu na dawny teren dworski. Dwór ten jest dwukondygnacyjnym, częściowo podpiwniczonym budynkiem na planie silnie wydłużonego prostokąta o wymiarach 39,2 x 8,6 m. Z wyjątkiem środkowej części budynek posiada jednotraktowy układ wnętrz na obu kondygnacjach.

Środkową cześć budynku na parterze zajmuje duża, reprezentacyjna sień z oknem i kominkiem. Z sieni tej prowadzi klatka schodowa na piętro. Wszystkie pomieszczenia na parterze miały sklepienia od czasu wzniesienia budynku. Kondygnacja piętra była pierwotnie w całości przykryta belkowanymi stropami belkowanymi. Zewnętrzne mury budynku na parterze odznaczają się znaczną grubością (ok 1,2 m). Mury na piętrze są znacznie cieńsze (ok 0,9 m).

W 2. poł. XIX w. budynek starego dworu zaczął spełniać funkcję spichlerza. W związku z tym został on częściowo przebudowany: zamurowano częściowo okna górnej kondygnacji i niektóre okna parteru, zastępując je oknami typowymi dla budynków gospodarczych. Obniżono koronę murów i nakrycie górnej kondygnacji, przekształcono szczyty, a w kondygnacji przyziemia przebito nowe otwory drzwiowe, prowadzące na zewnątrz.

Podczas odbudowy w latach 60. XX w. przywrócono murom zewnętrznym pierwotną wysokość, zrekonstruowano szczyty budynku i wysoki dach dwuspadowy, przywrócono pierwotny układ otworów okiennych i drzwiowych, założono nad piętrem ogniotrwały strop a także odtworzono kominki i dekorację sklepień sieni głównej. Szczyty budynku uzyskały formę analogiczną jak w przypadku odbudowywanego w tym samym czasie dworu Męcińskich w Działoszynie.

Liczne przebudowy zmieniły również wygląd wnętrza budowli - zachował się jednak dawny układ pomieszczeń piwnic i parteru, a w nich - sklepienia kolebkowe z lunetami. Sklepienie sieni zdobi późnorenesansowa dekoracja stiukowa typu kalisko - lubelskiego z motywami figur geometrycznych wykonanych z wałków, rzędów wolich oczek i perełek. Prawdopodobnie podobna dekoracja istniała niegdyś w pozostałych pomieszczeniach. Przetrwały również bogato profilowane portale we wnętrzu oraz drewniane drzwi wejściowe zdobione metalowymi gwoździami.

W odległości około 80 m na płn-zach. od dworu stoi nowszy budynek dworu z XIX w., dwukondygnacyjny, podpiwniczony, z resztkami ganku kolumnowego. Budynek, ten, opuszczony i nie remontowany, jest bliski obrócenia się w zupełną ruinę. Z kolei w odległości około 90 m na północ znajduje się niewielki budynek dawnej oranżerii z początku XIX w. Budynek ten był w nowszych czasach użytkowany niezgodnie z pierwotnym przeznaczeniem (najpierw obora, później magazyn), co przyczyniło się do jego dewastacji. Częściowe zmianie uległa również forma obiektu (zamurowano drzwi i okna).

Naukowcy przypuszczają, że zachowany XVII-wieczny dwór („lamus”) nie jest najstarszą budowlą w obrębie założenia. Pozostałością znacznie starszej siedziby może być okazały kopiec dworski, sąsiadujący od północy z budynkiem dworu. Kopiec ten, mający około 40 m średnicy, otoczony jest - obecnie suchą - fosą.

Według XIX-wiecznego planu, na kopcu stał murowany budynek o orientacyjnych wymiarach 11 x 16 m. Bardzo prawdopodobne, że była to obronna wieża mieszkalna z okresu późnego średniowiecza lub z początku czasów nowożytnych. Jak na razie jest to jednak tylko hipoteza. Mogą ją zweryfikować dopiero stosowne badania terenowe, ale tych jak dotąd nie przeprowadzono.
ROTWLAutor: Marek Lawin

Ostatnia aktualizacja: 2012-04-02 11:23:11
Zmodyfikowane przez: Marek Lawin

Znajdź hotel

 

Nasza fotogaleria

fot. Tomasz Szwagrzak -1244127689
Biernacice
Ruiny dworu Dzierzbickich
fot. Tomasz Szwagrzak

fot. Anna Ziemnicka -1250946380
Wojszyce
Zespół dworsko-parkowy
fot. Anna Ziemnicka

fot. Piotr Sölle -1251102535
Tubądzin
Dwór - Muzeum Walewskich
fot. Piotr Sölle

fot. Piotr Sölle -1251109350
Jasionna
Murowany dwór alkierzowy
fot. Piotr Sölle

fot. Tomasz Szwagrzak -1251281765
Nakielnica
Zespół dworsko-parkowy Zachertów
fot. Tomasz Szwagrzak

fot. archiwum ROTWŁ  -1251282803
Bełchatów
Zespół dworsko-parkowy Olszewskich
(obecnie Muzeum Okręgowe)
fot. archiwum ROTWŁ

fot. Ryszard Bonisławski -1251294830
Kliczków Mały
Drewniany dwór (przed remontem)
fot. Ryszard Bonisławski

fot. Iwona Borowińska -1251297541
Węgrzynowice
Barokowy dwór staropolski
fot. Iwona Borowińska

fot. Piotr Sölle -1251363236
Bąkowa Góra
Dwór Małachowskich
fot. Piotr Sölle

fot. Bartek Bijak -1251380375
Lubiec
Dwór klasycystyczny
fot. Bartek Bijak