Co zobaczyć, gdzie spać, gdzie zjeść

Dwór Kapituły Krakowskiej w Pabianicach

Renesansowy dwór obronny w Pabianicach, który na trwałe wpisał się w krajobraz miasta, stając się jednym z jego symboli, został wzniesiony z cegły, w stylu późnego renesansu, zwanego przez historyków sztuki renesansem polskim lub krakowskim.

Już w średniowieczu istniał w tym miejscu drewniany dwór mieszkalny będący siedzibą administracji kapituły krakowskiej oraz pomieszczeniem na skarbiec włości. Dwór ten był otoczony odnogami Dobrzynki, fosą i ostrokołem, gościł królów polskich - Władysława Jagiełłę i Kazimierza Jagiellończyka.

Pod koniec XV w. dwór obwarowano wałem ziemnym, wzniesiono basztę strzegącą dostępu od strony rzeki obok wejścia do fortyfikacji. W XVI w prowadzono dalsze prace w celu zapewnienia budowli większej obronności i zwiększenia wygody jej mieszkańców. Dla upiększenia dworu wieżę ozdobiono zegarem ufundowanym przez kanonika krakowskiego Mikołaja Krzyckiego.

Pomimo dużych nakładów na renowację i prac fortyfikacyjnych kapituła krakowska uznała jednak za konieczność wybudowanie nowej, murowanej siedziby. W celu realizacji tego przedsięwzięcia uruchomiono cegielnię, której zadaniem było dostarczenie podstawowego materiału budowlanego.

W 1532 r. chylący się ku upadkowi drewniany dwór, podobnie jak większość zabudowy miasta, został zniszczony przez pożar. Kapituła ostatecznie podjęła decyzję o wzniesieniu, tym razem murowanej budowli. Nowy dwór został zbudowany w latach 1565 - 1571 i po wielu przeróbkach przetrwał do dnia dzisiejszego.

Dwór jest budowlą jednopiętrową na planie prostokąta 13 x 18 m, z ryzalitowymi narożami o wymiarach 18 x 20 m. Od strony północnej posiada potężne skarpy wspierające mury, wybudowane ze względu na podmokły teren, na którym wzniesiono budowlę. Dach składa się z czterech płaszczyzn, jest ukryty za renesansową attyką. W attyce znajdują się otwory, przez które przechodziły tzw. rzygacze - długie, drewniane rynny odprowadzające wodę z dachu.

Attyka jest zróżnicowana: inna dla elewacji frontowej, inna dla ścian bocznych. Jej część frontowa (od południa) wznosi się mniej więcej na wysokość jednej kondygnacji. Posiada rytmiczne podziały pionowe na przedłużeniach osi skarp, a w obrębie powstałych w ten sposób przęseł - ślepe arkadki. Elementem wieńczącym są sterczyny. Attyka ścian bocznych zbliżona jest wyglądem do ówcześnie stosowanych zwieńczeń szczytowych.

Okna, ukryte w głębokich wnękach arkadowych, umieszczone są asymetrycznie. Renesansowe obramowania okien zachowały się jedynie w oknach pierwszego piętra - w ich obrębie umieszczone są małe tarcze herbowe. Widnieją na nich herby: kapituły krakowskiej - Aaron oraz Poraj - pięciolistna róża będąca herbem kanonika Stanisława Dąbrowskiego), obok której widnieją litery „S - D”.

Okna w elewacji zachodniej, posiadają bogate renesansowe opracowanie wystroju. Na belce jednego z nich wykuty jest w kamieniu napis renesansową majuskułą: „SIC TRASIT GLA MVNDI” (Sic transit gloria mundi - Tak mija chwała świata).

Wnętrze dworu częściowo zachowało renesansowy wystrój, częściowo zostało przebudowane. Pomieszczenia parteru posiadają sklepienia kolebkowe z lunetami. Podczas remontu w 1947 r., w ścianie sieni odkryto dawne palenisko - kominek. Pomieszczenia pierwszego piętra otrzymały w pierwszej połowie XIX w. sufity z profilowanymi drewnianymi gzymsami.

Podział pomieszczeń na piętrze odpowiada układowi pomieszczeń parteru. W największej sali znajduje się kominek pochodzący z przełomu XVIII / XIX stulecia zdobiony płaskorzeźbami. Jedna z sal posiada wnękę narożnikową oddzieloną od sali głównej ciekawym podwójnym łukiem tzw. „oślim łukiem”.

W 1570 r. z polecenia kapituły krakowskiej utworzono straż zamkową, która składała się z 10 uzbrojonych jeźdźców. Trzy lata później do dyspozycji dworu przekazano 6 armat oraz broń dla 30 ludzi. Od tego czasu dwór nazywano zamkiem. Około połowy XVIII stulecia na dziedzińcu zamkowym założono ogród włoski. Zamek był siedzibą administracji kapitulnej aż do końca XVIII w, następnie już po III rozbiorze Polski przeszedł na własność rządu pruskiego.

W czasach Królestwa Polskiego budowla wykorzystywana była do różnych celów. Mieszkali w niej zarządcy pabianiccy. Od 1833 r. zamek pełnił rolę ratusza - siedzibą władz miejskich pozostawał aż do końca 1939 r.

Po II wojnie światowej urządzono tu Muzeum Miasta Pabianic - obecnie mieści się tu stała ekspozycja poświęcona dziejom miasta. Zbiory muzealne znajdują się również w sąsiadującym z zamkiem budynku dawnej szkoły gdzie mieszczą się zbiory archeologiczne i etnograficzne oraz prezentowane są wystawy czasowe.
ROTWLAutor: Marek Lawin

Ostatnia aktualizacja: 2012-03-29 13:14:50
Zmodyfikowane przez: Marek Lawin

Warto zobaczyć

Jak spędzić czas?

Muzea i skanseny

Gdzie spać? [7] - Baza noclegowa kategoryzowana

Gdzie spać? [2]- Baza noclegowa niekategoryzowana

Zajazd / gościniec

Pabianice - Zajazd

Apartament / apartamenty

Pabianice - Hotel Max

Gdzie zjeść? [58]

Restauracje

Pabianice - Bar KFC
Pabianice - Restauracja Aviator
Pabianice - Restauracja Galeria
Pabianice - Restauracja Grill Smak
Pabianice - Restauracja Jubilatka
Pabianice - Restauracja Kaczorowski
Pabianice - Restauracja Kiosk Cafe Club & Restaurant
Pabianice - Restauracja Kulinarium
Pabianice - Restauracja Orion
Pabianice - Restauracja Osada Rybacka Sereczyn
Pabianice - Restauracja Paloma
Pabianice - Restauracja Paloma (2)
Pabianice - Restauracja Piemont
Pabianice - Restauracja Pikanteria
Pabianice - Restauracja Plejada ( Korty tenisowe )
Pabianice - Restauracja RJ Hotel
Pabianice - Restauracja Salem
Pabianice - Restauracja Smak Indii
Pabianice - Restauracja Turkus Cafe
Pabianice - Restauracja Villa Impresja
Pabianice - Restauracja Zajazd
Pabianice - Tawerna ZORBAS

Bary

Pabianice - Bar Amorti
Pabianice - Bar Azjatycki Ho-Tay
Pabianice - Bar Jem tu
Pabianice - Bar Max Chicken
Pabianice - Bar orientalny Phuong Thao
Pabianice - Bar Pierożek
Pabianice - Bar Tomall

Pizzerie

Pabianice - Pizzeria LaVega
Pabianice - Pizzeria Biesiadowo
Pabianice - Pizzeria Da Grasso
Pabianice - Pizzeria Eldorado
Pabianice - Pizzeria Ewe Rest
Pabianice - Pizzeria Fado
Pabianice - Pizzeria Flamenco
Pabianice - Pizzeria Hyyper
Pabianice - Pizzeria Pizza Club
Pabianice - Pizzeria Pizza Club
Pabianice - Pizzeria Quatro
Pabianice - Pizzeria Vera

Fast Foody

Pabianice - Bar Kebab u Seli

Kawiarnie

Pabianice - Kawiarnia Palarnia Kawy Coffee House
Pabianice - Cukiernia - Kafeteria
Pabianice - Kawiarnia Boniecki Cafe
Pabianice - Kawiarnia Mocca
Pabianice - Kawiarnia Palarnia Kawy Coffee House
Pabianice - Kawiarnia RJ Hotel
Pabianice - Kawiarnia Świat Kawy i Herbaty

Puby

Pabianice - Bar Dybkins
Pabianice - Bar Henryx
Pabianice - Bar Tomek
Pabianice - Foris Pub
Pabianice - Klub Sin City
Pabianice - Pub Bilard Klub
Pabianice - Pub COOL GAME
Pabianice - Pub Flamenco
Pabianice - Pub Żywiec

Znajdź hotel

 

Nasza fotogaleria

fot. Ryszard Bonisławski -1273993268
Pabianice
Renesansowy dwór obronny Kapituły Krakowskiej
fot. Ryszard Bonisławski

fot. Piotr Pupysz -1251281095
Skotniki
Póżnorenesansowy dwór obronny
fot. Piotr Pupysz

fot. Tomasz Szwagrzak -1251283308
Mikorzyce
Ruiny renesansowego
dworu obronnego na wyspie
fot. Tomasz Szwagrzak

fot. Piotr Sölle -1251438845
Siemkowice
Dwór obronny na wyspie
fot. Piotr Sölle

fot. archiwum ROTWŁ  -1274521197
Łopatki
Renesansowy dwór obronny Burzeńskich
fot. archiwum ROTWŁ

fot. archiwum ROTWŁ  -1274521788
Łopatki
Renesansowy dwór obronny Burzeńskich
fot. archiwum ROTWŁ