Co zobaczyć, gdzie spać, gdzie zjeść

Pozostałości zamku w Wieruszowie

W Wieruszowie (siedziba powiatu i gminy) nad brzegiem Prosny w pobliżu ujścia rzeki Niesób zachowały się relikty dawnego zamku wieruszowskiego. Pozostałości te to skromne już dzisiaj resztki drugiej już, wzniesionej w tym miejscu budowli warownej.

Pierwotny zamek wieruszowski powstał prawdopodobnie około połowy XIV stulecia i stanowił zaplecze dla pobliskiego zamku w Bolesławcu - naówczas jednej z kluczowych twierdz polsko-śląskiego pogranicza. Była to budowla z cegły, wzniesiona prawdopodobnie na planie owalu, która zastąpiła istniejące tu przedtem wczesnośredniowieczne grodzisko otoczone wałami.

Jan Długosz twierdzi, iż budowla ta mogła nawet powstać wcześniej - albo już w 2. połowie XIII wieku, w czasach Bolesława Pobożnego - albo też - jak wspomniano wyżej - za panowania Kazimierza Wielkiego, w XIV stuleciu.

Pierwszym wspomnianym w źródłach historycznych gospodarzem zamku wieruszowskiego był Bernard Wierusz, sędzia wieluński i opolski, stronnik i przyjaciel księcia Władysłąwa Opolczyka, fundator pierwotnego klasztoru i kościoła oo. Paulinów w Wieruszowie.

Prawdopodobnie wspomniany pierwotny zamek wieruszowski nie był budowlą zbyt imponującą. Składał się najprawdopodobniej z murowanego budynku mieszkalnego i dziedzińca otoczonego wałem drewniano-ziemnym. W czasie wojny Władysława Jagiełły z księciem Władysławem Opolczykiem wojska Jagiełły zajęły zamek wieruszowski bez walki i długotrwałego oblężenia.

W 1438 r. w Czechach i na Śląsku rozgorzała wojna o sukcesję po zmarłym cesarzu Zygmuncie Luksemburskim. Jego córka Elżbieta Luksemburska, w walce o tron dla swego syna Władysława V Habsburga zabiegała o poparcie miast śląskich.

Ówczesny właściciel zamku w Wieruszowie, Klemens Wierusz opowiedział się wówczas po stronie syna Władysława Jagiełły, księcia Władysława zwanego później Warneńczykiem. W 1442 r. Wieruszów wraz z istniejącym tu zamkiem został zdobyty i zniszczony przez wojska Elżbiety Luksemburskiej pod dowództwem kapitana Lienhardta Azenheymera.

Klemens Wierusz dostał się wówczas do niewoli i spędził blisko 5 lat w lochach ratusza we Wrocławiu. Wyszedł na wolność dopiero za wstawiennictwem króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka i kilka lat później (1451) zginął bohaterską śmiercią w bitwie pod Byczyną. Zniszczeń zamku i samego Wieruszowa dopełnił pożar miasta w końcu XV stulecia.

W 1467 r. Wieruszów wraz z zamkiem zakupił Jan Kępiński z Baranowa, który cztery lata później odstąpił go swemu bratu Wierzbięcie. W początkach XVI w. miasto wraz ze zrujnowanym zamkiem było własnością Oporowskich.

Jak wspomniano wyżej pierwotny zamek wieruszowski uległ zniszczeniom w XV stuleciu. W połowie XVI w. staraniem ówczesnego właściciela Wieruszowa, kasztelana gnieźnieńskiego i senatora Rzeczypospolitej Jana Tomickiego, wzniesiono w tym samym miejscu nowy, drugi już zamek wieruszowski.

Budowla ta miała formę renesansowej rezydencji magnackiej. Wzniesiono ją na planie kwadratu z półkolistymi wieżami na narożach. Nowy zamek otoczyły: fosa i park tarasowy.

Następcy Tomickiego nie byli jednak w stanie utrzymac zamku, głównie z przyczyn finansowych. Opuszczona budowla, od połowy XVII wieku stopniowo popadała w ruinę. Dwukrotnie - w 1655 i 1704 r. zajęli ją Szwedzi - zamek wykorzystywany był wówczas na magazyny i stajnie.

Remontu i przebudowy zamku dokonano dopiero w początkach XIX w. za sprawą pruskiego ministra, hrabiego Joachima Karola Malzahna, pochodzącego z Milicza, który nabył dobra wieruszowskie w 1793 r.

Po zniszczeniu Wieruszowa w I wojnie światowej i w czasie powstania wielkopolskiego w 1919 r., zamek wieruszowski częściowo rozebrano a cegłę z rozbiórki wykorzystano jako materiał budowlany. Ostatecznego zniszczenia zamku dokonano jednak dopiero w latach 60. XX w.

Dziś po zamku wieruszowskim zachowały się jedynie skromne pozostałości - zarys częściowo zniwelowanego wzgórza zamkowego, resztki fundamentów oraz fosy, widocznej od strony drogi prowadzącej do Ośrodka TKKF nad rzeką Prosną.
INFORMACJA TURYSTYCZNA
Informacja turystyczna
Punkt Informacji Turystycznej w Wieruszowie
Powiatowa Biblioteka Publiczna w Wieruszowie

ul. Waryńskiego 11
98-400 Wieruszów
tel. 62 783 11 88
fax. 62 783 11 88
pbpwieruszow@wp.pl
ROTWLAutor: Marek Lawin

Ostatnia aktualizacja: 2012-04-23 10:15:13
Zmodyfikowane przez: Marek Lawin

Znajdź hotel

 

Nasza fotogaleria

fot. Tomasz Szwagrzak -1271942508
Wieruszów
Pozostałości zamku
fot. Tomasz Szwagrzak

fot. Tomasz Szwagrzak -1271942560
Wieruszów
Pozostałości fosy zamkowej
fot. Tomasz Szwagrzak

fot. Tomasz Szwagrzak -1271942653
Wieruszów
Pozostałości zamku
fot. Tomasz Szwagrzak

fot. archiwum SPW  -1271942701
Wieruszów
Zamek na archiwalnej pocztówce
fot. archiwum SPW

fot. Ryszard Bonisławski -1238919840
Łęczyca
Zamek Królewski
fot. Ryszard Bonisławski

fot. Ryszard Bonisławski -1248952432
Oporów
Zamek Oporowskich
fot. Ryszard Bonisławski

fot. Piotr Sölle -1251550189
Besiekiery
Ruiny zamku
fot. Piotr Sölle

fot. Tomasz Szwagrzak -1248867275
Wojsławice
Ruiny zamku na wyspie
fot. Tomasz Szwagrzak

fot. Tomasz Szwagrzak -1248932329
Wolbórz
Zachowany kartusz herbowy
z wolborskiego zamku
fot. Tomasz Szwagrzak

fot. Marek Śmigiel -1248949380
Drzewica
Ruiny zamku Drzewickich
fot. Marek Śmigiel