Co zobaczyć, gdzie spać, gdzie zjeść

Działoszyn

Miasto i siedziba gminy w południowej części powiatu pajęczańskiego, w obrębie Wyżyny Wieluńskiej, nad rzeką Wartą. Drugie obok Pajęczna miasto w powiecie pajęczańskim zajmuje powierzchnię 4,94 km2 i liczy około 6,3 tys. mieszk. (2007). Jest stolicą gminy miejsko-wiejskiej oraz ośrodkiem przemysłowym, usługowym i kulturalnym.

Ślady osadnictwa w rejonie Działoszyna sięgąją górnego paleolitu. Nad Wartą odkryto pozostałości pracowni krzemieniarskich, istniejących tu 10 tys. lat p.n.e. Działoszyn położony był przy średniowiecznym trakcie handlowym z Rusi na Śląsk, wiodącym przez Radomsko, Brzeźnicę, Kamion i Wieluń). Pierwotna osada założona została przez rodzinę pochodzącą ze wsi Działosza (Wartenberg) na Śląsku. Osada ta mogła powstać nawet w XII w.

Najstarsza wzmianka historyczna o Działoszynie (1411 r.) dotyczy erekcji tutejszej parafii i kościoła. Zapiski z 1412 r. mówią już o mieście. Działoszyn przez stulecia był miasteczkiem prywatnym, początkowo w rękach rodu Działoszów, później Kobylańskich, Męcińskich i Myszkowskich.

W pocz. XVI w. miasto otrzymało przywileje na jarmarki, wraz z Niwiskami, Trębaczewem i Szczytami należało wóczas do Hińczy z Rogowa h. Działosza. W tym samym stuleciu Działoszyn objęła w swe posiadanie rodzina Kobylańskich h. Grzymała, potomków siostry Hińczy z Rogowa, których główną siedzibą był Danków.

Kobylańscy skupili w swych rękach obszerny majątek składający się z 10 wsi. Być może wówczas właśnie powstał pierwotny dwór obronny - fortalicjum na wschód od centrum miasta. W 1566 r., rok po śmierci Krzysztofa Kobylańskiego, podkomorzego wieluńskiego, magnata i poetę jego majątek podzielono na 3 części: Działoszyn z Raciszynem, Szczytami i innymi wsiami wszedł w posiadanie Łubnickich.

Kolejnymi właścicielami Działoszyna, jeszcze w 2. poł. XVI w., zostali Męcińscy. W 2 poł. XVII w. kasztelan wieluński Andrzej z Kurozwęk Męciński przebudował starszy lub od podstaw wybudował nowy, okazały dwór. Z kolei w 2 poł. XVIII w. Stanisław Męciński wielkim kosztem przekształcił dwór na pałac, a jego żona, Rozalia z Kurdwanowskich założyła dookoła obszerny ogród francuski.

Podobnie jak inne miasta ziemi wieluńskiej Działoszyn mocno ucierpiał w czasach potopu szwedzkiego – Szwedzi zajęli miasteczko w 1655 roku. W tym samym roku Działoszyn odbiły oddziały polskie, które wycięły w pień stacjonująca tu załogę szwedzką. W odwecie Szwedzi zrabowali i spalili miasto. W 1673 r. liczyło ono 479 mieszkańców, jednakże i ta niewielka liczba na pocz. XVIII w. zmalała na skutek zniszczeń wojennych i panujących epidemii.

Działoszyn zamieszkiwany był przez duży odsetek Żydów. W dobie sejmu czteroletniego stanowili oni 66% ludności miasta. Powstała tu silna gmina żydowska a ok. 1760, za sprawą Jahudy Lejba - okazała synagoga. Mniej więcej w tym samym czasie na rynku stanął ratusz a w 1787 r., wzniesiono kościół p.w. św. Marii Magdaleny.

W wyniku II rozbioru Polski w 1793 r. ziemia wieluńska przypadła w udziale Prusom. Tajny radca i wysoki urzędnik królewski A.C. Holsche, tak napisał o Działoszynie: “...miasto szlacheckie w powiecie wieluńskim nad rzeką Wartą, w piaszczystej i niezbyt urodzajnej okolicy położone, odległe 11 mil od Kalisza. Jest bardzo regularnie zabudowane i ma obszerny, prostokątny rynek i proste ulice. Zamieszkuje je przeszło 700 Żydów, którzy zajmują się handlem wełną i jarmarcznymi towarami. Ludność chrześcijańska jest jednak uboga...”.

W 1804 r., po ponad 200 latach panowania, włości Męcińskich przeszły w ręce Myszkowskich herbu Jastrzębiec. W 2 poł. XIX w. w związku z rozwojem przemysłu w aglomeracji łódzkiej wielu Działoszynian, w tym Żydów wyemigrowało do pracy w przemyśle. Tylko w 1859 r. do Pabianic przeniosło się 10 tkaczy i czeladników tkackich. W 1862 r. właścicielem miejscowego folwarku został Wzdulski, a wkrótce potem kupcy żydowscy. W końcu XIX w. w miasteczku powstała fabryka tabaki i cygar.

Dane ludnościowe z okresu zaborów przedstawiają się następująco: w 1793 roku Działoszyn posiadał 142 domy i 1394 mieszkańców, rzemiosłem trudniły się 123 osoby, a handlem - 60. W 1820 r. mieszkało tu 2.079 osób, a w 1870 r. – już po utracie praw miejskich - około 3.500.

Na początku września 1939 roku doszło tu do zaciętych walk z Niemcami,. W dniach 2 i 3 IX 1939 r. żołnierze 82. i 84. pułku piechoty 30. dywizji piechoty Armii "Łódź" stawili wielki opór najeźdźcy niemieckiemu - w dniu 2 IX udało im się nawet wyprzeć Niemców ze zdobytego już przez nich Działoszyna. Na Górze Wiatracznej znajdowało się stanowisko polskiej artylerii broniącej przeprawy przez Wartę.

Podczas walk zginął m.in. niemiecki generał Dill. W odwecie Niemcy zbombardowali Działoszyn, a po ponownym wkroczeniu do dawnego miasteczka spalili w nim niemal wszystkie domy, jakie ocalały z bombardowania. W efekcie – już w pierwszych dniach wojny Działoszyn został niemal całkowicie zniszczony. Całkowitemu zniszczeniu uległa synagoga Lejba a znacznej dewastacji – pałac Męcińskich. Po zajęciu miasta Niemcy, dla uczczenia poległego generała, nadali Działoszynowi nazwę „Dilltal”.

Po wojnie, w latach 60. nastąpił ponowny rozwój Działoszyna. W latach 1957-61 odbudowano i częściowo zrekonstruowano pałac, który mieścił najpierw dom wypoczynkowy a później zakład wychowawczy dla dzieci. W 1964 r. oddano do użytku cementownię “Warta” a w 1978 r. w sąsiedztwie Działoszyna powstał Załęczański Park Krajobrazowy, jeden z pierwszych tego typu parków w Polsce. W 1994 r. po długich staraniach Działoszyn odzyskał prawa miejskie.

Współczesne życie Działoszyna przeniosło się na wschód od Starego Rynku, który niegdyś był centrum miasteczka (tuż obok stoi kościół św. Marii Magdaleny), ale podobnie jak całe miasto, został zniszczony podczas ostatniej wojny. W sierpniu 2005 r. rozpoczęto prace nad rekonstrukcją pałacu i rewitalizacją otaczającego go parku.

W Działoszynie zachował się stary układ ulic, które tworzą regularną siatkę wydłużoną równoleżnikowo na kształt owalu. Ośrodkiem osady są dwa rynki. Przy zachodnim rynku stoi kościół. Nieopodal stoi pałac Męcińskich.

Miasto otoczone jest wysokimi wzgórzami, w tym na pn. Górą Wiatraczną a na północnym zachodzie - Górą Świętego Jana, które stanowią fragment wzniesień moreny czołowej lodowca z tzw. stadiału Warty zlodowacenia środkowopolskiego. Na Górze Wiatracznej we wrześniu 1939 r. zaciekły opór stawiała polska artyleria, zaś na Górze Świętego Jana, na wysokim obelisku stoi figura św. Jana Nepomucena zrekonstruowana w 1945 na wzór starszej zniszczonej w 1943 przez Niemców. Na pd. stoku tego wzgórza rozciąga się malownicza "dzielnica" starych, drewnianych stodół.

Będąc w Działoszynie warto zobaczyć m.in.:

  • renesansowy pałac Męcińskich - wzniesiony na sztucznie usypanym wzniesieniu w obrębie terasy dennej rzeki Warty, w początkach XVII w., w stylu późnorenesansowym, za sprawą S.Męcińskiego, przebudowany w XVIII i XIX w., a gruntownie odbudowany w latach 1957-61 i w 2007 r.. Jest to piętrowa, jednotraktowa budowla murowana, wzniesiona na planie prostokąta, z dobudowanym w XVIII stuleciu ryzalitem i fasadami pokrytymi dekoracją sgraffitową.
  • kościół p.w. św. Marii Magdaleny - murowaną, późnobarokową świątynię wzniesioną w 1787 r. Działoszyński kościół posiada prostokątną nawę z węższym prezbiterium zamkniętym ścianą prostą. Przy prezbiterium znajdują się dobudowane później: zakrystia - od północy i składzik od południa - późniejsze. Z kolei pod chórem znajduje się kruchta a po jej obu stronach symetryczne pomieszczenia. Faliście wygięta fasada podzielona jest zdwojonymi pilastrami. Górną kondygnację wieńczy trójkątny szczyt. Wnętrze świątyni nakrywa strop, a całość budowli dwuspadowe dachy.
  • cmentarz miejski - na którym spoczywa 12 żołnierzy polskich z 84. Pułku Piechoty Strzelców Poleskich.

    INFORMACJA TURYSTYCZNA
    Informacja turystyczna
    Punkt Informacji Turystycznej w Działoszynie
    Dom Kultury

    ul. Narutowicza 26
    98-355 Działoszyn
    tel. 43 841 35 41
    tel. 781 659 492
    kinowarta1@o2.pl
    Informacja turystyczna
    Przystań kajakowa w Działoszynie

    ul. Grunwaldzka 1A
    98-355 Działoszyn
    tel. 570 790 001
    przystan@mgdkdzialoszyn.pl
    Informacja turystyczna
    Centrum Obsługi Turystycznej w Działoszynie

    ul. Skarbczyńskich 1
    98-355 Działoszyn
    tel. 43 656 59 06
    tel. 570 575 100
    turystyka.dzialoszyn@o2.pl
    http://www.turystyka-dzialoszyn.pl
    ROTWLOstatnia aktualizacja: 2009-05-15 08:49:13
    Zmodyfikowane przez: Piotr Sölle
  • Znajdź hotel

    Kalendarz wydarzeń

    • pn
    • wt
    • śr
    • cz
    • pt
    • sb
    • nd
     

    Nasza fotogaleria

    fot. Piotr Sölle -1322047495
    Pałac Męcińskich w Działoszynie
    fot. Piotr Sölle

    fot. Piotr Sölle -1271937062
    Działoszyn
    Góra Wiatraczna
    fot. Piotr Sölle