Co zobaczyć, gdzie spać, gdzie zjeść

Chorzenice

Wieś w gminie Sulmierzyce (powiat pajęczański), na Wysoczyźnie Bełchatowskiej.

Chorzenice to stara wieś o średniowiecznym rodowodzie, położona na obszarze Wysoczyzny Bełchatowskiej. Charakterystyczny dla tego obszaru jest urozmaicony krajobraz polodowcowy, z łagodnie pofalowanymi wzniesieniami o charakterze wzgórz kemowych, zbudowanych z piasków i żwirów, lub wzgórz wydmowych.

Jedno z typowych dla miejscowego krajobrazu wzniesień ciągnie się na płd. od Chorzenic, pomiędzy tą wsią a Krzywanicami. Wzniesienie to stanowi część działu wodnego pomiędzy dorzeczami Warty i jej dopływu, Widawki. Na północ od Chorzenic ciągnie się szeroki na 1-1,5 km, nisko położony obszar dawnych mokradeł nad Krasówką, dopływem Widawki.

Chorzenice mają układ przestrzenny wsi szeregowej, rozciągniętej równoleżnikowo wzdłuż drogi prowadzącej pomiędzy dawnymi mokradłami a leżącym na południe od wsi wzniesieniem. Pośrodku wsi, na skraju dawnych mokradeł, znajduje się dawny zespół dworski, którego usytuowanie odznaczało się w przeszłości naturalnymi walorami obronnymi.

W średniowieczu i czasach nowożytnych Chorzenice leżały w południowej części ziemi sieradzkiej (województwa sieradzkiego). Początki udokumentowanych dziejów miejscowości sięgają 1372 roku. W 1552 r. właścicielką wsi była Barbara czy też Anna Chorzeńska. Według rejestrów podatkowych, do dóbr w Chorzenicach należało wówczas 8 łanów ziemi z 19 zagrodnikami; majętność obejmowała też m. in. chłopów przypisanych do ziemi, trzy młyny i karczmę.

W 1743 r. jako właściciel miejscowych dóbr wzmiankowany jest Piotr z Chorzenic herbu Starykoń, kanonik kurzelowski i kielecki, włodarz biskupa krakowskiego. W 1773 r. jako właściciele występują Wincenty Lewicki (Dębicki) i jego żona, Franciszka Gałczyńska. W latach 1802-1803 wzmiankowani są w aktach parafialnych Walenty Dębicki i jego żona, Marianna ze Skąpskich – rodzice Walentego i Bonawentury.

Z Chorzenicami wiąże się też nazwisko Walewskich, aczkolwiek nie ma dowodów na posiadanie miejscowych dóbr przez przedstawicieli tej rodziny. W 1831 r. zamieszkiwała tutaj Gertruda Walewska, zamężna później za Józefem Szafrańskim z Rogalina w Wielkopolsce. W 1859 r. urodziła się w Chorzenicach Izabella Faustyna Błeszczyńska, córka Erazma, dziedzica dóbr Walenczów, i Aleksandry z hrabiów Walewskich.

W XIX w. miejscowe dobra obejmowały folwark Chorzenice z gruntami o łącznej powierzchni 1700 ha (w tym blisko 500 ha ziemi ornej i ogrodów, 190 ha łąk, 840 ha lasów i 30 ha wód ), 17 budynkami murowanymi i gorzelnią, folwark Kąty, dwa młyny oraz wsie Chorzenice, Bogumiłów, Karolew, Aleksandrów, Faustynów, Żłobienicę i Antonówkę. Posiadłości te sąsiadowały na zachodzie z dobrami ziemskimi z ośrodkiem w Sulmierzycach, należącymi w XVIII-XIX w. do Turskich, a na południu – z dobrami z ośrodkiem w Krzywanicach, związanymi m. in. z nazwiskiem Bykowskich.

W drugiej połowie XIX w. majątek chorzenicki uszczuplał w związku z uwłaszczeniem chłopów, a w 1872 r. został sprzedany. Nabywcą dóbr był prawdopodobnie Stanisław Kobierzycki, uchodzący w miejscowej tradycji za właściciela Chorzenic u schyłku XIX w. Przypisuje mu się wzniesienie nowego dworu i przebudowę oranżerii oraz przerobienie starego dworu XVII-wiecznego na obiekt o przeznaczeniu gospodarczym, zwany potocznie lamusem. W 1886 r. zbudowano przy dworze gorzelnię.

Aż do II wojny światowej miejscowe dobra zmieniały wielokrotnie właścicieli, którzy prowadzili gospodarkę zorientowaną na maksymalną eksploatację majątku. W 1940 r. przejęły majątek okupacyjne władze niemieckie, a po wojnie utworzono na jego bazie Państwowe Gospodarstwo Rolne.

Okres powojenny przyniósł postępującą dewastację starego dworu – - lamusa, użytkowanego m. in. jako obora i chlew. Dewastację tę powstrzymała odbudowa obiektu w pierwszej połowie lat sześćdziesiątych XX w., od zakończenia której (1964 r.) budynek starego dworu służył celom kulturalno-oświatowym jako siedziba szkoły, przedszkola i biblioteki.

Będąc w Chorzenicach warto zobaczyć dawny zespół dworsko - parkowy usytuowany pośrodku wsi, po płn. stronie drogi z Sulmierzyc do Radomska. W skład zespołu wchodzą: dwór z pierwszej połowy XVII w. („lamus”), zrujnowany dziś dwór z XIX w. oraz oranżeria z pocz. XIX w. Otoczenie wymienionych obiektów stanowi park z okazami starodrzewu i reliktami - obecnie wyschniętych - kanałów i sadzawek. Z dawnym zespołem dworskim od zachodu sąsiaduje gorzelnia.

Najcenniejszym i najlepiej zachowanym obiektem w obrębie zespołu jest XVII-wieczny budynek dworu („lamus”), usytuowany w płd.-wsch. części parku, tuż przy wejściu na dawny teren dworski. Dwór ten jest dwukondygnacyjnym, częściowo podpiwniczonym budynkiem na planie silnie wydłużonego prostokąta o wymiarach 39,2 x 8,6 m. Z wyjątkiem środkowej części budynek posiada jednotraktowy układ wnętrz na obu kondygnacjach.

Środkową cześć budynku na parterze zajmuje duża, reprezentacyjna sień z oknem i kominkiem. Z sieni tej prowadzi klatka schodowa na piętro. Wszystkie pomieszczenia na parterze miały sklepienia od czasu wzniesienia budynku. Kondygnacja piętra była pierwotnie w całości przykryta belkowanymi stropami belkowanymi. Zewnętrzne mury budynku na parterze odznaczają się znaczną grubością (ok 1,2 m). Mury na piętrze są znacznie cieńsze (ok 0,9 m).

ROTWLOstatnia aktualizacja: 2009-02-18 11:38:59
Zmodyfikowane przez: Piotr Sölle

Znajdź hotel

Kalendarz wydarzeń

  • pn
  • wt
  • śr
  • cz
  • pt
  • sb
  • nd
 

Nasza fotogaleria